جادوی جام رنگین 1395/04/03

400 سال پیش از میلاد مسیح " آریستوفان " یکی از مشهورترین نمایشنامه نویسان یونانی در یکی از نمایشنامه هایش به ساغرهای شیشه ای اشاره میکند که در دربار هخامنشی وجود داشت و مورد استفاده قرار می گرفت.

شیشه از جمله اقلامی بود که در واکاوی های گنجینه تخت جمشید نیز به کرات پیدا شد. به غیر از تخت جمشید، شیشه در سایر فلات ایران و از جمله در مارلیک، شوش، چغازنبیل، تپه تورنگ و تخت سلیمان نیز یافته شده است. تاریخچه شیشه در ایران را میتوان به سه دوره تقسیم کرد: اولین دوره که تا قرن پنج خورشیدی ادامه داشت، شامل شیشه های دوران باستان، هخامنشی، پارتی، ساسانی و عباسی بود. دوره دوم شامل سنت شیشه گری در کارگاه های سلجوقی میشود که با حمله مغول نابود و دوباره در دوره ایلخانی و تیموری احیا شد. دوره سوم نیز شامل سنتهای شیشه گری صفویه و قاجار است که تا امروز نیز ادامه یافته است.

از جنس بلور:

شیشه هم بعنوان وسیله ای کاربردی و هم بعنوان کالایی تزیینی استفاده می شده است. یکی از مهمترین مصارف شیشه، ظروفی برای نگهداری مایعات و نوشیدنی ها همچون غرابه بوده که ظروف بزرگ و شکم دار با دهانه های تنگ بود که حتی وقتی میشکست نیز مورد استفاده قرار می گرفت و در پنجره ارسی ها یا بعنوان گل جام در عمارت خانه یا حمام از آن استفاده می کردند. علاوه بر نگهداری، از شیشه در علم پزشکی و کیمیاگری نیز استفاده می شده است؛ از آن جمله میتوان به ظروف تقطیر، بالن های حجامت و فنجانهای قاروه و خون گیری اشاره کرد. ظروف پذیرایی مانند صراحی، پیاله، کاسه و بشقاب از دیگر موارد استفاده شیشه در ایران بود. البته عطردان و گلاب پاش ها را نباید فراموش کرد که در جام های رنگارنگ شیشه ریخته و استفاده می شدند.

 ایران در کنار دو رقیب همسایه اش یعنی مصر و شام سنت شیشه گری را رشد و بهبود داد، اما شکوه شیشه گری در ایران پایدار نبود و حمله مغول سنت شیشه سازی در ایران را به اضمحلال کشانید. شیشه های ایران به قدری زیبا و مرغوب بودند که در دوره ساسانیان به خارج از مرزهای ایران و از جمله به چین فرستاده شدند. " جام سلیمان "  که از جمله گنجینه های " قدیس سن دنی" در فرانسه است، پیاله ای شیشه ای است که با قطعات طلا و شیشه های سبز و سرخ رنگ ساخته شده و از جمله آثار دوره ساسانی است که از دربار فرانسه سردرآورده و در میانه ظرف نقشی از خسرو، شاه ساسانی دیده میشود.البته از کوشش پارتی ها نباید گذشت. این پارتی ها بودند که شیشه گری را به صنعتی در فلات ایران تبدیل کردند. یکی از شیوه های پارتیان، روش دمیدن در شیشه بود که بعدها در زمان ساسانیان این شیوه گسترش یافت و پیشرفت بسیاری کرد. در شهر تیسفون به عطردان و میله های شیشه ای و رنگی بسیاری برمیخوریم که همراه متوفی دفن می شده است.

پس از اسلام، خراسان به یکی از مراکز شیشه سازی در ایران تبدیل شد و یافته های شهر نیشابور سندی بر این ادعاست. ابریق، اشکدان، جام، النگو، مهره شطرنج، گردنبند، کاسه، مرکبدان و جام پنجره از جمله اشیایی است که در واکاوی های شهر نیشابور پیدا شده و علاوه بر تنوع اشیا گواهی بر تنوع کیفی نیز هستند. دو شهر شیراز و اصفهان در دوره ی صفوی مراکز اصلی شیشه سازی بودند.

 

 

 

 

         


آوای گردشگران یاس