آذرخش سازه ای شگفت انگیز در داراب 1395/04/05

نیایشگاه آریایی آتشکده ساسانی

 

آتشکده ی آذرخش یکی از آتشکده های خاموش ایران است. نامهای دیگراین آتشکده مسجد سنگ و مسجد سنگیمی باشد . این آتشکده در پنجکوه ساخته شده است. کیلومتری جنوبشرقی شهر داراب، در دامنه سازهای شگفت انگیز با نمای چلیپا)صلیبی شکل( . مساحت این آتشکده 420 مترمربع است که یکپارچه از کوه تراشیده شده است.

بخشی از سقف این سازه باز است و در زیر آن حوض کم ژرفایی است. دربیرون این سازه، اتاق کوچکی در کوه ساخته شده که گویا جایگاه نگهبان آتشکده بوده است. بنای مسجد، عبارت از محوطه صلیبی شکلی است که در اطراف آن، دورتادور، رواقی با جرز، ستون و دهانه های طاقدار قرار گرفته است.

پوشش چهار بازوی محوطه صلیبی شکل، به صورت طاق گهوارهای ساخته شده، اما پوشش بخش میانی به صورت مربع بریده و فضای روبازی درنظر گرفته اند و در زیر آن و وسط تالار، حوض ۴ گوش کم عمقی ساخته اند. طولانی ترین قسمت بنا، طول شرقی غربی است که از در ورودی شروع میشود. ورودیهای آن در سمت جنوب شرقی قرار دارد و فاصله آن ازابتدای درگاه ورودی تا انتهای شمال غربی تقریبا ۰۲ متر است. طول دو سوی دیگر مسجد که یکی در راستای جنوب غربی و دیگری درامتداد شمال شرقی قرار دارد حدود ۸۱ متر است. به نظر میرسد که کار احداث این بنا با کندن کوه از بالای نورگیرشروع شده و به صورت یک چاه با پلان مربع به پایین رفته است و سپساز ۴ سمت دیوارههای چاه، ایوانهای مسجد کنده شده اند که از نظرزمانی میتواند تاریخ اتمام آن را به یک چهارم کاهش دهد.

در قسمت ورودی، یک هشتی به ابعاد ۲/۸۷ و ۹/۰۶ متر وجود دارد، کهالبته با انحرافی که در این قسمت بوده، ابعاد آن اندکی متغیراست. دورتادور مسجد را رواقی به عرض ۱ تا ۱/۰۱ متر همراه با جرزهایی احاطه کرده است، که در سمت محراب مسدود می شوند. نمای بیرونی و ظاهری مسجد سنگی، بیشتر اسلامی نشان می دهند تا ساسانی. اما، از وجود عناصر ساسانی نیز در اینجا نباید غافل بود. داشتن محراب مقرنس کاری با خطوط کوفی، به ویژه قطع شدن راهروها دردو طرف محراب و قرار گرفتن آن در سمت قبله و کتیبه های کوفی، دلایل اسلامی بودن بناست. کنار مسجد سنگی، یک اتاق با سقف طاقی شکل وجود دارد، که با 3 پلکان وارد کف آن میشود. این اتاق 8 متر طول، 3.15 متر عرض و1.95 متر ارتفاع دارد.

این مسجد در دو قسمت کتیبه دارد، یکی کتیبه محراب و دیگری کتیبه ای است که در قسمت بالای ورودی داخلی جلوخان و ابتدای ایوان شرقی در بالای درگاه و جرزهای طرفین آن قرار دارند. سقف ها و جرزها، به جز در راهروهای گردشی اطراف، همگی قوس بیضی شکل نزدیک به جناغی دارند و در واقع همانند طاق آهنگ هستند. اغلب منابع و متون ایرانی که قدمت آنها از دوران قاجار تجاوز نمی کند، مسجد را یک بنای مربوط به دوره ساسانی می دانند که به مسجد تبدیل شده است. برخی از پژوهشگران بر این باورند که آتشکده از نیایشگاه های مهرپرستان آریایی بوده که در روزگار ساسانیان به آتشکده دگرگون شده است.

در زمان محمد حسن مبارز به سال 652 قمری، محرابی به این آتشگاه افزوده شده و از آن پس، این سازه مسجد شده است. در نزدیکی آتشکده آذرخش، آسیابی در دل کوه ساخته شده است که از نظر معماری در نوع خود یگانه است. آسیاب سنگی داراب در قسمت شمالی مسجد سنگی یا آتشکده آذرخش دارابگرد، آسیاب سنگی بزرگی قرار دارد که در دل کوه ساخته شده است. این آسیاب دارای دواستوانه سنگی عظیم در بالای کوه است که از طریق آن ها آب مورد نیاز آسیاب تامین می شده است. دو جوی سنگی و ساروجی در دامنه کوه قراردارند که چندین کیلومتر مسیر پرفرازو نشیب را در بالای کوه طی میکنند و آب را به آسیاب می رسانند. چندین حلقه چاه سنگی در بالای کوه برای برقراری توازن در انتقال آب ایجاد کرده اند که طول برخی از آنها بیش از 15 متر است. این آسیاب از حیث بنا و ساختمان در نوع خود در ایران بی نظیر است وقدمت آن به عصر ساسانیان می رسد. در قسمت غربی ورودی آسیاب کتیبه ای به خط کوفی مربوط اتابکان این آسیاب در این دوره تعمیر و راه اندازی وجود دارد، ظاهرادر دوره قاجاریه توسط حاکم داراب تعمیر می گردد و مجددا کتیبه ای به خط فارسی به صورت نظم چگونگی راه اندازی مجدد این آسیاب در عصر ناصر الدین شاه را بیان می کند. در نزدیکی آتشکده آذرخش، آسیاب آذرخش قرار دارد که دیدن آن را به گردشگران پیشنهاد مینماییم.

 


آوای گردشگران یاس