باد به دیدار ستون ها می آید 1395/04/05

گشتی در خانه ( کارخانه چی ) کاشان

خانه ( کارخانه چی ) در محله چهل تن ، گذر درب فین ، گذر آقا خلیل ، میدان ولی سلطان در شهر کاشان استان اصفهان قرار گرفته است. این خانه از یک حیاط وسیع و دو مجموعه فضایی یک طبقه در دو جبهه شرق و شمال آن تشکیل شده است. فضاهای خانه از کف حیاط یک متر بالاتر و به این ترتیب بر آن مشرف اند . حیاط فعلی بنا شکل مستطیل منظمی ندارد ولی به نظر می رسد از ابتدا به این شکل نبوده است. در هر دو جبهه شرق و شمال ، یک ردیف پله حیاط را به سر داب های موجود در زیر این جبهه ها مرتبط می سازد. در میانه جبهه شرقی ، یک تالار با سقف گنبدی واقع شده که دارای شاه نشین است . در دو سوی این جبهه دو اتاق و در حد فاصل این اتاق ها و تالار دو فضای ارتباطی قرار دارد که هر یک شامل یک راهرو کوتاه و هشتی می باشد. درب های تالار و اتاق های طرفین به این هشتی ها باز می شوند و رواقی سراسری جلوی همه فضاهای این جبهه قرار دارد .

فضای میانی این رواق کمی عقب نشسته و به صورت ایوانی در آمده است . این بخش از نما دارای دو ستون چوبی با قوس های تزیینی خاصی است و به این ترتیب در نما به صورت عنصر میانی ویژه ای پدیدار شده است. وجود این ستون ها باعث می شود فضای تالار به صورت پنج دری یکپارچه دیده نشود. دو بادگیر نسبتا ً مرتفع استوانه ای شکل با تراش هشت ضلعی در انتها ، بر فراز جبهه شرقی قرار دارند . سرداب این جبهه شامل فضاهای متعددی است .

جبهه شمالی بنا مرکب از یک تالار سه دری در وسط ، دو اتاق سه دری در طرفین و فضاهای ارتباطی بین آنهاست و بر خلاف معمول ، تالار از جبهه کم عرض خود به حیاط متصل شده است. اتاق های جانبی در کنار خود فضاهای انبار مانندی دارند. یک حمام در منتهی الیه غربی این جبهه قرار گرفته که دارای نورگیر سقفی ، کوهای متعدد و یک ورودی غیر مستقیم است. سرداب این جبهه صلیبی شکل بوده ، دو اتاق در شمال و شرق آن قرار دارند. دسترسی به سرداب از حیاط و توسط پلکان زیر تالار سه دری این جبهه صورت می گیرد .

اضلاع جنوبی و غربی حیا ط تنها دیوارهایی ساده اند . یک ردیف پله که به پشت بام منتهی می شود ، در گوشه شمال غربی حیاط قرار دارد . به نظر می رسد در جبهه غربی حیاط بناهایی وجود داشته که بعداً تخریب شده اند و به همین علت حیاط شکل نا منظمی پیدا کرده است .

یک حوض مستطیل شکل در جهت شمالی – جنوبی و در میانه حیاط واقع شده است . ورودی خانه در جبهه جنوب شرقی قرار دارد و شامل یک هشتی و یک ردیف پله می باشد . این پله ها حیاط را به خیابان که در سطح بالاتری نسبت به آن واقع شده ، مرتبط می سازند .

خانه کارخانه چی کاشان ، مربوط به اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی است . این اثر در تاریخ 19 مرداد 1384 با شماره ثبت 12969 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید .

    

 


آوای گردشگران یاس